یاسِ نور

 اسلام و حمایت از زنان سرپرست خانوار

          اسلام بعنوان یک مکتب متعالی که داعیه دار کمک به بشریت در رسیدت به مراتب عالی انسانی و الهی به تمام جنبه های مادی و معنوی زندگی فردی و اجتماعی آحاد مردم توجه و دقت داشته تا با  غنا بخشیدن به زندگی ، امت اسلامی را به سر مقصد مقصود نائل شوند .

          در معارف الهی در زمینه تبیین جایگاه و نقش مادری یک زن سرپرست خانوار اشاره قرآن کریم به حضرت مریم (سلام الله علیها) و تربیت یافتن یک انسان کامل (و پیامبر اولوالعظم) در دامان این زن الهی و منتخب می باشد ، که جای بسیار تامل و درس گرفتن دارد ( که متاسفانه نگارنده این سطور تابحال از این بعد مطالبی را در آثار بزرگان مشاهده نکرده است)

نکته اساسی و کلیدی که می توان به یقین مطرح کرد این است که چنانچه افراد ، تحت تربیت احکام الهی قرار بگیرند هم خود به مراحل کمال انسانی نایل می شوند هم افراد تحت تکفل خود را به سرمنزل مقصود می رساند ؛ و جنسیت در این امر موثر نبوده و اصل بر وسعت وجودی شخص و تقرب الهی او است که زمینه ساز این برکات می باشد . لذا توسل و التزام علمی و عملی به قوانین الهی و احکام نورانی اسلام مهمترین سیاست و راهبرد رسیدن به کرامت انسانی در برنامه های حمایتی نظام اسلامی (بویژه حمایت و توانمند سازی زنان سرپرست خانوار) بایستی قرار بگیرد .

          البته نگاه قرآن به رسیدگی به امور ایتام و دقتهای بسیار بالای معارف قرآنی به این امر خود  علاوه بر  توجه به یتیم نشان از توجه به رفع مشکلات و نیازهای خانوارهای بدون سرپرست مرد ( با سرپرست زن ) می باشد . نکته ی دیگر قرآنی در رسیدگی به امور زنان سرپرست خانوار در احکام طلاق و دقتهای لازم در امور حمایت از زنان مطلقه می باشد که در بیش از هشت آیه بطور مستقیم اشاراتی را مطرح فرموده است ( که مردان و نظام اسلامی در آن تکالیف و وظایفی دارند)  ؛ ازجمله می توان به آیات ذیل مراجعه نمود : 

سوره 65آیه 1 ، سوره 2آیات 228 و  229 و 231و233 ، سوره 2 آیه 241 ، سوره 33آیه 49   که جا دارد مورد تامل و بررسی بیشتری از ابعاد اجتماعی و خانوادگی قرار گیرند .

          در معارف دینی رسیدگی به حال محرومان به ویژه ایتام و بیوه زنان از جایگاه خاصی برخوردار می باشد . با دقت در آیات و روایات مشخص می شود که رسیدگی به نیازمندان جامعه جزء دستورات الهی برای سلوک الی الله بوده و نیاز درونی اغنیاء را برطرف کرده و باعث شکوفائی استعدادهای فرد نیازمند و شخص اغنیاء خواهد شد (دقت شود) . توجه به زنان سرپرست خانوار در معارف اسلامی از جایگاه خاصی برخوردار می باشد ؛ این مهم به دو صورت در روایات اسلامی توجه داده شده است : ترغیب بسیار در رسیدگی به ایتام و از طرف دیگر حمایت از زنان بیوه (زن سرپرست خانوار) . بعنوان نمونه می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

1)   پیامبر اکرم (ص) : یتیمان و بیوه زنان ( ِدارای یتیم)  را سیر کن و نسبت به یتیمان مانند پدری مهربان و برای بیوه زنان ( ِدارای یتیم) همانند شوهری دلسوز باش تا در عوض این خدمات بازای هر نفسی که در دنیا می کشی قصری در بهشت به تو عطا شود که هر قصری بهتر از دنیا و آنچه در آن است می باشد . (مشکوه الانوار)

2)   حضرت امیرالمومنین (ع) : از علائم متقین : ... راه رفتن متواضعانه دارند و گامهایشان رو به سوی خانه های بیوه زنان ( ِدارای یتیم) است ، و ... (کافی ج2)

3)   امام صادق(ع) نقل از امیرالمومنین(ع) : من پدر ایتام و مساکین و سرپرست بیوه زنان ( ِدارای یتیم) و پناه هر ضعیف و مستمندی هستم . (توحید صدوق)

4)   نقل از پیامبر اکرم (ص) : در شب معراج چنین دیدم [که] هر چیزی راهی دارد و
راه یابی به شادمانی در آخرت چهار چیز است :

-        دست کشیدن بر سر ایتام

-        مهربانی [ و رسیدگی] با بیوه زنان ( ِدارای یتیم)

-        برآورد نیاز مردم

-        سرکشی زود به زود به فقراء و مساکین   (مستدرک ج2)

5)   پیامبر اکرم (ص) : کسی که یتیمی را سرپرستی کند و مخارج او را بپردازد من و او در بهشت مانند این دو انگشت همسایه ایم ... (سفینه البحارج2)

6)  از حضرت رسول اكرم (ص) نقل شده كه چون يتيم بگريد عرش به لرزه درآيد و پروردگار تبارك و تعالى بفرمايد: چه كسى بنده مرا كه در كودكى پدر و مادرش را از او گرفته ام گريانيد؟ به عزت و جلالم هر كه وى را آرام سازد بهشت برايش واجب كنم. از حضرت رسول (ص) رسيده كه هر آنكس هزينه يتيمى را به عهده گيرد تا گاهى كه به بى نيازى رسد خداوند بهشت را برايش واجب گرداند چنانكه براى خورنده مال يتيم دوزخ واجب كرده است.

7)  امام صادق (ع) : بر امام است که زندانيانی را که محض بدهکاری در زندان می باشند روزهای جمعه و ايام اعياد ، از زندان آزاد کند که تحت مراقبت در نماز جمعه و عيد شرکت کنند و سپس به زندان بازگردانند . (وسائل : 7 / 340 )

8)       از حضرت رسول (ص) روايت شده كه محبوب ترين خانه ها نزد خداوند آن خانه است كه يتيمى در آن نوازش شود.

آیات الهی در این زمینه قابل توجه می باشد :

وَلاَ تَقْرَبُواْ مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ... (انعام: 152)

و به مال يتيم جز به نحوى [هر چه نيكوتر] نزديك مشويد تا به حد رشد خود برسد و ...

 وَآتُواْ الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلاَ تَتَبَدَّلُواْ الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلاَ تَأْكُلُواْ أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا(نساء: 2)

 اموال يتيمان را پس از بلوغ به آنها بپردازيد و مال خوب و مرغوب آنها را به مال زبون و نامرغوب خويش بدل مكنيد و مال آنها را به ضميمه مال خود مخوريد كه اين گناهى بس بزرگ است.

وَابْتَلُواْ الْيَتَامَى حَتَّىَ إِذَا بَلَغُواْ النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَلاَ تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُواْ وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُواْ عَلَيْهِمْ وَكَفَى بِاللّهِ حَسِيبًا (نساء: 6)

 يتيمان را بيازمائيد كه چون به حد بلوغ رسيدند و قابل ازدواج بودند و سفيه نبودند اموالشان را به آنها باز دهيد و به ناحق مال آنها را مخوريد و نيز از ترس اينكه مبادا بزرگ شوند در خوردن مال آنها شتاب مداريد . و ولىّ يتيم اگر خود متمول بود به كلى از مصرف مال يتيم خوددارى كند و اگر درويش بود مى تواند (در ازاء نگهدارى و نگهبانى) به اندازه متعارف از مال يتيم بخورد . و هنگامى كه مالشان را مسترد مى داريد بر آن گواه بگيريد .

البته رسیدگی به دیگر زنان سرپرست خانوار هم باعنوان کلی نیازمندان  و یا اکرام زنان مطلقه در معارف اسلامی از جایگاه خاصی برخوردار است .

 رادامه ادارد ...

مطلب مقاله آینده : آسیبها و مشکلات زنان سرپرست خانوار